Executieve functies en digitale geletterdheid

Digitale geletterdheid gaat niet alleen over wat leerlingen weten. Het gaat vooral over wat ze doen. En daar komen executieve functies om de hoek kijken.

Dat zijn de vaardigheden die ervoor zorgen dat een leerling:

• niet meteen reageert
• z’n aandacht erbij houdt
• even nadenkt voordat hij iets post

Voor wie is dit interessant?

Voor iedereen die dit herkent: “Ze weten het wel… maar doen het niet.”

Dus:

• scholen
• docenten
• teams die werken aan gezond digitaal gedrag

Wat levert het op als je hierop inzet:

• meer rust in de klas
• minder impulsief gedrag
• leerlingen die bewuster omgaan met hun telefoon en online gedrag

Klinkt lekker, toch? Wat gebeurt er nu vaak in de praktijk?

Digitale geletterdheid staat overal op de agenda. En terecht.

Leerlingen leren dingen zoals:

• nepnieuws herkennen
• hoe algoritmes werken
• waarom privacy belangrijk is

Allemaal goed.

Maar dan…

ping
melding
berichtje

En hup, toch weer afgeleid.
Toch weer reageren zonder na te denken.
Toch weer iets delen wat misschien niet zo handig was.

Dus ja… ze wéten het wel, maar ze dóén het niet.

Waarom gebeurt dat?

Omdat gedrag niet alleen om kennis draait. Het draait om vaardigheden, en die vaardigheden noemen we executieve functies. Oké, maar wat zijn executieve functies dan? Zie het als de “manager” in je hoofd. Die helpt je om:

• je impulsen te remmen
• je aandacht vast te houden
• vooruit te denken
• keuzes te maken
• emoties een beetje in toom te houden

Of simpeler: het verschil tussen denken en doen, en online is dat extra lastig, omdat alles daar is gemaakt om jou te laten klikken, reageren en blijven scrollen.

Waarom kennis alleen niet genoeg is

Veel lessen gaan zo:

“Dit is hoe algoritmes werken.”
“Dit is waarom je niet alles moet delen.”

Maar ondertussen: Een leerling weet best dat hij niet meteen moet reageren op een bericht… maar doet het tóch. Niet omdat hij het niet snapt, maar omdat hij het niet kan tegenhouden.

Wat verandert er als executieve functies sterker worden? Dan zie je ineens ander gedrag:

• minder impulsieve reacties
• minder afleiding door meldingen
• eerst nadenken, dan posten
• rustiger communiceren
• betere keuzes maken

En dat is precies wat je wil bij digitale geletterdheid. Dus in plaats van alleen kennis toevoegen… versterk je de vaardigheden eronder.

Voor wie werkt dit goed?

• Scholen die digitale geletterdheid serieus nemen
• Docenten die gedrag willen veranderen (niet alleen uitleggen)
• Mentoren die gek worden van afleiding en online gedoe

Hoe pak je dit aan als school? Je moet leerlingen helpen door:

• ze te laten reflecteren op hun gedrag
• strategieën te oefenen (bijv. omgaan met afleiding)
• feedback te geven op keuzes

Dus niet alleen: “Dit is fout / dit is goed” Maar: “Wat gebeurde hier eigenlijk? En wat zou je volgende keer anders doen?”

Wat levert dit concreet op?

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen digitale geletterdheid en executieve functies?
Digitale geletterdheid = wat je weet + doet online.
Executieve functies = de skills die bepalen of je dat gedrag ook echt laat zien.

Kun je executieve functies aanleren?
Ja. Met oefening, feedback en reflectie kom je een heel eind.

Waarom verandert gedrag niet door kennis alleen?
Omdat gedrag gestuurd wordt door vaardigheden, niet alleen door weten wat slim is.

Hoe begin je hiermee?
Door naast kennis ook bewust te werken aan gedrag en zelfregulatie.

En Movenda?

Movenda helpt scholen om dit praktisch te maken.

Leerlingen:

• denken na over hun gedrag
• stellen doelen
• oefenen met betere keuzes

Dus niet alleen praten over gedrag… maar het ook echt veranderen.

Meer weten?

Benieuwd hoe je dit bij jullie op school aanpakt zonder dat het een extra “moetje” wordt?

Laat het weten we denken graag met je mee.